Dilde Lezyon Neden Olur? Belirtileri Nelerdir?

Dilde lezyon; dilin yüzeyinde, kenarlarında, altında görülen, normal doku görünümünden veya hissinden farklı olan herhangi bir patolojik değişikliği ifade eder. Bu lezyonlar dilde kırmızı noktalar şeklinde görülebileceği gibi çok çeşitli formlarda da olabilir. Genel olarak dil lezyonları şu şekillerde gelişebilir: (1)

• Ülserler: Aft olarak da adlandırılan beyaz veya sarı merkezli, kırmızı kenarlı, ağrılı açık yaralar.

• Plaklar veya Yamalar: Dilde düz, kalınlaşmış beyaz veya kırmızı alanlar oluşturan lökoplaki ve eritroplaki gibi sorunlar.

• Kitleler veya Şişlikler: Dil üzerinde büyüyen, dokunulduğunda sert veya yumuşak hissedilen anormal doku büyümeleri.

• Renk Değişiklikleri: Dilin normal pembe renginden kırmızı, beyaz, siyah veya sarı renge dönmesi.

Dildeki lezyonların belirtileri lezyonun türüne, büyüklüğüne ve altında yatan nedene göre değişiklik gösterir. Genel olarak dil lezyonlarına eşlik eden belirtiler arasında şunlar yer alır: 

• Özellikle yemek yerken, baharatlı veya asitli yiyecekler tüketirken dilde hissedilen rahatsızlık, ağrı ve yanma sorunları,

• Lezyonun çevresindeki dokuda dokunmaya, fırçalamaya karşı aşırı hassasiyet,

• Büyük veya ağrılı dil lezyonlarında dil hareketlerinin kısıtlanmasına bağlı gelişen yutkunma ve konuşma güçlükleri,

• Dilde beyaz, kırmızı, sarı, siyah veya gri olabilen renk değişimi,

• Dil yüzeyinin pürüzsüzleşmesi veya tam tersine pütürlenmesi, dilde kabarma, sert kitle oluşumu gibi şekil değişiklikleri. (1)(2)

Dil yüzeyindeki lezyonların basit veya ciddi birçok nedeni olabilir. Özellikle de 2-3 hafta içerisinde küçülmeyen, kaybolmayan, büyüyen ve şekil değiştiren lezyonlar ciddi sağlık sorunlarını işaret edebilir. Bu nedenle böyle durumlarda mutlaka tıbbi destek alınmalıdır.

Dilde kırmızı leke veya yamalar şeklinde görülen bölgesel renk değişimleri çilek dil şeklinde de adlandırılabilir ve genellikle birçok farklı nedenden kaynaklanabilen lezyonları içerir. Bunlar genellikle dildeki papilla kaybı veya artan kanlanma, inflamasyon sonucu oluşur. “Dilde kırmızı leke neden olur?” sorusuna yanıt olabilecek yaygın nedenlerden bazıları şunlardır:

Coğrafi dil, dil yüzeyinin görünümünü etkileyen iltihaplı ancak genellikle zararsız bir durumdur. Dil yüzeyi papilla adı verilen küçük, pembemsi beyaz çıkıntılarla kaplıdır. Bu papillalar normalde ince, kıl benzeri yapılar olup tat alma işlevini gerçekleştirir. Coğrafi dilde, dil yüzeyindeki lekelerde papillalar eksiktir. Bu lekeler pürüzsüz ve kırmızıdır ve genellikle hafif kabarık kenarlara sahiptir. Dilde kırmızı benekler veya kızarık alanların oluşumu, yüzeyde harita benzeri bir görünüm yarattığından bu durum coğrafi dil şeklinde adlandırılmıştır. Lekeler genellikle bir bölgede belirir ve ardından dilin farklı bir bölgesine doğru hareket eder. Coğrafi dil, bazen dilde ağrıya neden olabilir. Ayrıca baharatlar, tuzlu ve tatlı besinler gibi belirli yiyeceklere karşı dili daha hassas hale getirebilir. (3)

Dilin şişmesi, düzleşmesi ve kızarması şeklinde görülen glossitis, dilin iltihaplanması durumudur. Genellikle B vitamini eksikliği, demir eksikliği, enfeksiyonlar nedeniyle oluşur. Dilde küçük kırmızı noktalar veya tamamen kızarık bir görünüme neden olabilen glossitis, şişlik ve ağrı ile birlikte görülebilir. Bu sorunlar nefes almayı, yemek yemeyi ve konuşmayı zorlaştırabilir. Antibiyotik, antiviral veya antifungal ilaçlarla tedavi gerekebileceği gibi vitamin ve mineral eksikliği mevcut olduğunda ise besin takviyelerinden yararlanılabilir. Bu süreçte ağız hijyenine maksimum özen gösterilmesi de oldukça önemlidir. (4)

Dilde kırmızı noktalar veya dil lezyonlarının oluşumunda rol oynayabilen bir diğer neden ise dile alınan travmalardır. Yanıklar, dil ısırma gibi kazalar veya keskin yiyeceklerden kaynaklanan travmalar ilk başta kırmızı leke olarak ortaya çıkabilir. Bu bölgelerde sonraki süreçte iltihaplanma da görülebilir. Küçük travmalar kendiliğinden iyileşebilirken büyük travmalarda medikal veya cerrahi tedaviye ihtiyaç duyulabilir. (5)

Ağız içerisinde ve dilde oluşabilen, kırmızı, kadifemsi yama veya plaklar eritroplaki olarak adlandırılır. Yama benzeri bu alanlar çoğunlukla zararsız olsa da, bazı eritroplaki olgularında kanserleşme görülebilir. Dolayısıyla tüm kırmızı lekeler, özellikle sigara ve alkol kullanan kişilerde, yakından izlenmeli ve bir hekim tarafından kontrol edilmelidir. (6)

Bazı durumlarda dilde kızarıklık veya kırmızı renkli lezyonların oluşumu toksik şok sendromu, besin ve ilaç alerjileri, Kawasaki hastalığı, kızıl hastalığı gibi farklı nedenlerin bir belirtisi şeklinde de ortaya çıkabilir. Bu nedenle özellikle de ani gelişimli renk ve şekil değişikliklerinde tıbbi yardım almak oldukça önemlidir. (9)

Dilde oluşan belirgin bir lezyon bir diş hekimi ve tercihen ağız ve çene cerrahisi uzmanı tarafından mutlaka muayene edilmelidir.  Hekim lezyonun; rengini, şeklini, boyutunu, sertliğini, yerini ve ne kadar süredir var olduğunu değerlendirdikten sonra genellikle hastanın sigara, alkol kullanımı, travma geçmişi ve kullandığı ilaçlar hakkında bilgi alır. Büyük veya derin yerleşimli kitleler için bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans görüntüleme istenebilir. 2-3 hafta içinde iyileşmeyen, sertleşen veya kanser riski taşıyan bir görünümü olan lezyonlardan genellikle biyopsi yoluyla küçük bir doku örneği alınır. Bu doku örneği patolojik incelemeye gönderilerek lezyonun iyi huylu mu yoksa kötü huylu mu olduğu kesinleştirilir. Lezyonun vitamin ve mineral eksikliği veya sistemik enfeksiyonlar gibi altta yatan bir nedenden kaynaklandığından şüphelenilmesi halinde bazı kan tahlilleri istenebilir. Elde edilen bulgular neticesinde teşhis konulduktan sonra tedavi planlaması yapılabilir. (7)

Dildeki lezyonun tedavisi, tamamen altta yatan nedene ve lezyonun türüne bağlıdır. Nedene göre uygulanabilecek bazı tedavi yaklaşımları şu şekildedir:

Genellikle 1-2 hafta içinde kendiliğinden iyileşir. Tedavi, ağrıyı yönetmeye ve tahrişi azaltmaya odaklanır. Hekim önerisi doğrultusunda ağrı kesiciler, lokal anestezikler ve tuzlu su gargaralarından yararlanmak mümkündür.

Enfeksiyon sebepli lezyonlarda enfeksiyon etkeni belirlenerek hekim tarafından buna yönelik bir tedavi gerçekleştirilir. Pamukçuk olarak da adlandırılan mantar enfeksiyonlarında topikal veya oral antifungal ilaçlarla tedavi gerçekleştirilebilir. Uçuk gibi viral enfeksiyonlarda antiviral ilaçlardan, bakteriyel enfeksiyonlarda ise antibiyotiklerden yararlanılabilir.

B12 vitamini eksikliği, C vitamini eksikliği veya demir eksikliği gibi durumlarda ağız içinde ve dilde çeşitli lezyonlar gelişebilir. Böyle bir durumda eksikliğin tespit edilmesinin ardından gerekli besin takviyeleri hekim tarafından reçetelendirilir.

Genellikle rahatsızlık vermedikçe veya estetik sorun yaratmadıkça tedavi gerektirmez. Ancak çiğnemeyi, beslenmeyi ve konuşmayı etkileyen ya da zamanla büyüyen kitlelerin cerrahi olarak çıkarılması gerekebilir.

Biyopsi sonucu kötü huylu olduğu tespit edilen veya kanserleşme eğilimi olan lezyonların cerrahi olarak çıkarılması, gerekli durumlarda kişiye radyasyon tedavisi veya kemoterapi gibi onkolojik tedavilerin uygulanması gerekebilir. (4)(5)(8)

Dilde lezyon tedavisi sonrası iyileşme süreci, uygulanan tedavi yöntemine göre değişir. Enfeksiyon veya aft tedavisinde kullanılan merhem, gargara gibi topikal ürünler birkaç gün içerisinde semptomatik rahatlama sağlar. Bu tedavilerde tam iyileşme yaklaşık 1-2 hafta sürebilir. Biyopsi uygulandığı takdirde lazer veya neşterle küçük cerrahi işlemler gerçekleştirilir ve bu durumda da tam iyileşme yaklaşık 1-2 haftalık süreyi gerektirir. İyileşme döneminde yumuşak yiyeceklerin tüketimine özen göstermek ve doktorun önerdiği ağız gargaralarını kullanmak sürecin daha rahat geçirilmesini sağlayacaktır. Kanser cerrahisi uygulandığında iyileşme süresi daha uzun ve karmaşık olabilir. Bu durumda daha uzun bir süreç gerekirken fonksiyonel rehabilitasyon, konuşma terapisi ve beslenme desteği gibi ek yaklaşımlara ihtiyaç duyulabilir. (1)(10)