ภาพรวม

การเอ็กซ์เรย์ หรือที่เรียกว่าภาพรังสี เป็นขั้นตอนสำคัญในการวางแผนรักษาฟัน ถึงแม้ว่าการเอ็กซ์เรย์จะเน้นการวินิจฉัยเป็นหลัก แต่ก็สามารถนำมาใช้ในการป้องกันโรคได้เช่นกัน เพราะช่วยให้ทันตแพทย์สามารถวินิจฉัยปัญหาสุขภาพช่องปากของผู้ป่วยที่อาจเกิดขึ้นก่อนจะกลายเป็นปัญหาใหญ่ในอนาคต รังสีเอ็กซ์เป็นพลังงานชนิดหนึ่งที่สามารถไหลผ่านเนื้อเยื่ออ่อนและดูดซึมโดยเนื้อเยื่อชนิดแน่นทึบ ฟันและกระดูกเป็นเนื้อเยื่อที่มีความแน่นทึบสูง จึงดูดซึมรังสีเอ็กซ์ ส่วนเหงือกและแก้มเป็นเนื้อเยื่ออ่อน รังสีเอ็กซ์จึงเดินทางผ่านได้ง่ายกว่า

การเอ็กซ์เรย์แบ่งออกเป็นสองชนิดหลัก ๆ ได้แก่ การเอ็กซ์เรย์ภายในช่องปากกับนอกช่องปาก การเอ็กซ์เรย์ภายในช่องปากจะทำภายในช่องปาก ส่วนการเอ็กซ์เรย์ภายนอกจะทำภายนอกช่องปาก

การเอ็กซ์เรย์ภายในช่องปากเป็นการฉายภาพรังสีที่พบได้บ่อยที่สุดในทางทันตกรรม เพราะแสดงข้อมูลเกี่ยวกับฟัน กระดูก และเนื้อเยื่อพยุงฟันได้อย่างละเอียด การเอกซ์เรย์ชนิดนี้จะช่วยให้ทันตแพทย์

  • พบฟันผุ

  • ตรวจรากฟัน

  • ตรวจสุขภาพของกระดูกรอบฟัน

  • พิจารณาว่าโรคปริทันต์เป็นปัญหาเกี่ยวกับการดูแลช่องปากและฟันหรือไม่

  • ดูสถานะของฟันที่กำลังงอก

  • และเฝ้าระวังสุขภาพฟันเพื่อป้องกันโรค

ความเข้าใจ

เราทุกคนทราบประโยชน์ของการเอกซ์เรย์กันอยู่แล้ว เช่น ช่วยให้ทันตแพทย์สามารถวินิจฉัยปัญหาที่พบบ่อยอย่างฟันผุ โรคเหงือก และการติดเชื้อบางชนิด และช่วยให้ทันตแพทย์มองเห็นตัวฟันด้านในและภายในเหงือก เพื่อประเมินสุขภาพของกระดูกและเนื้อเยื่อที่ทำหน้าที่พยุงฟัน

ทันตแพทย์ใช้การเอกซ์เรย์หลายแบบด้วยกัน และจะเลือกโดยพิจารณาจากการรักษาของผู้ป่วยเป็นสำคัญ

ต่อไปนี้คือการเอกซ์เรย์ที่ใช้บ่อยที่สุด

  • เอ็กซ์เรย์เพอริเอปิคัล (ฟันเฉพาะซี่)
    แสดงภาพของฟันทั้งซี่ตั้งแต่ตัวฟันจนถึงกระดูกที่พยุงฟัน

  • เอ็กซ์เรย์แบบไบท์วิงก์
    แสดงภาพของฟันซี่ในทั้งบนและล่าง นอกจากนี้ยังช่วยให้แพทย์มองเห็นว่าฟันแต่ละซี่สัมผัส (หรือสบกัน) อย่างไร และช่วยในการพิจารณาว่ามีฟันผุเกิดขึ้นกับฟันด้านในหรือไม่

  • การเอ็กซ์เรย์แบบพาโนรามิก
    แสดงภาพของฟัน กระดูกขากรรไกร โพรงจมูก ไซนัส และข้อต่อขากรรไกร มักนำมาใช้กับผู้ที่อาจจำเป็นต้องจัดฟันหรือฝังรากเทียม

  • การเอ็กซ์เรย์แบบอ็อกคลูซอล
    แสดงภาพของช่องปากอย่างชัดเจนเพื่อดูการสบกันของขากรรไกรบนและขากรรไกรล่าง การเอ็กซ์เรย์แบบนี้ใช้ตรวจพัฒนาการของฟันในเด็ก เพื่อดูฟันน้ำนมและฟันแท้

ตามปกติแล้ว การเอ็กซ์เรย์เหล่านี้จะต้องทำในคลินิกโดยทันตแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านทันตกรรม อันดับแรก ผู้เชี่ยวชาญทางทันตกรรมจะให้คุณสวมเสื้อคลุมตะกั่วหนัก ๆ เพื่อปกป้องร่างกายของคุณจากรังสี จากนั้นจึงสอดเครื่องมือพลาสติกเข้าไปในช่องปากและขอให้คุณกัดเครื่องมือดังกล่าวไว้เพื่อให้ฟิล์มเอ็กซ์เรย์อยู่ในตำแหน่งที่ต้องการ หลังจากนั้น เจ้าหน้าที่จะถ่ายภาพเอ็กซ์เรย์บริเวณที่กำหนดไว้ ซึ่งในขั้นตอนนี้ คุณจะไม่รู้สึกเจ็บ และจะมีการถ่ายภาพซ้ำไปเรื่อย ๆ จนกว่าจะได้ภาพทั่วช่องปาก การใช้เครื่องเอ็กซ์เรย์แบบดิจิทัลช่วยลดการปล่อยรังสีได้อย่างมาก ทั้งยังสะดวกและประหยัดเวลาในการรักษาด้วย

การวางแผน

การถ่ายภาพเอ็กซ์เรย์ทางทันตกรรมมีความปลอดภัยมาก โดยที่ผู้ป่วยจะโดนรังสีเพียงเล็กน้อยเท่านั้น และหากปฏิบัติตามข้อควรระวังเพื่อความปลอดภัยอย่างครบถ้วน อุปกรณ์เอ็กซ์เรย์ในปัจจุบันจะสามารถลดการปล่อยรังสีส่วนที่ไม่จำเป็นและช่วยให้ทันตแพทย์สามารถควบคุมลำแสงของรังสีเอ็กซ์ไปบนส่วนที่ต้องการในช่องปากได้ นอกจากนี้แล้ว ฟิล์มเอ็กซ์เรย์ความเร็วสูงยังช่วยให้ทันตแพทย์สามารถลดปริมาณรังสีที่ผู้ป่วยจะได้รับได้อีกทางหนึ่ง ส่วนเสื้อคลุมตะกั่วที่ปกคลุมร่างกายของผู้ป่วยตั้งแต่คอจนถึงเข่าก็จะปกป้องร่างกายของผู้ป่วยจากรังสีเช่นกัน